Modele językowe formułują odpowiedzi z niezachwianą pewnością siebie. Jednak w prawie podatkowym za ich błędy majątkiem prywatnym i odpowiedzialnością karno-skarbową odpowiada wyłącznie sam podatnik.
| Kryterium | Algorytm AI (np. ChatGPT / LLM) | Licencjonowany Doradca Podatkowy |
|---|---|---|
| Odpowiedzialność cywilna i OC | Brak odpowiedzialności. Regulaminy dostawców AI wprost wyłączają jakąkolwiek odpowiedzialność za straty finansowe i decyzje użytkownika. | Pełna odpowiedzialność majątkowa. Ustawowe ubezpieczenie OC chroni majątek klienta przed skutkami ewentualnego błędu zawodowego. |
| Tajemnica i poufność danych | Brak ochrony. Pytania wpisywane do modeli chmurowych zasilają bazy treningowe; brak immunitetu przed organami podatkowymi. | Ustawowa tajemnica zawodowa. Urząd skarbowy nie ma prawa przesłuchać doradcy ani żądać ujawnienia treści rozmów i dokumentów. |
| Moc dowodowa w kontroli skarbowej | Zerowa. Wydruk z promptu nie zwalnia z odsetek, nie wyłącza sankcji VAT ani nie chroni przed zarzutem z Kodeksu karnego skarbowego. | Pełna ochrona prawna. Podpisana opinia stanowi formalny dowód dochowania należytej staranności w obrocie gospodarczym. |
| Stabilność i aktualność norm | Ryzyko halucynacji prawnych, mylenie projektów ustaw z prawem uchwalonym, nieznajomość nieoficjalnej praktyki orzeczniczej lokalnych IAS. | Wykładnia systemowa i celowościowa, analiza bieżącego orzecznictwa NSA i TSUE oraz znajomość realiów procedur kontrolnych. |
Generatywne modele językowe nie „rozumieją” prawa – one przewidują najbardziej prawdopodobny ciąg wyrazów. W prawie podatkowym zjawisko to prowadzi do tworzenia fikcyjnych artykułów ustaw, powoływania nieistniejących wyroków NSA lub cytowania uchylonych przepisów.
Przedstawienie urzędnikowi skarbowemu argumentacji opartej na błędzie sztucznej inteligencji nie jest traktowane jako usprawiedliwiona nieświadomość. Z perspektywy organu podatkowego przedsiębiorca, który zastosował błędną stawkę VAT lub nienależnie odliczył koszt na podstawie czatu, dopuścił się rażącego niedbalstwa. Może to skutkować natychmiastowym zarzutem popełnienia przestępstwa lub wykroczenia skarbowego z KKS.
Wklejając treść projektu umowy, parametry marżowe czy dane kontrahentów do ogólnodostępnych modeli AI, przedsiębiorca wysyła te informacje na zewnętrzne serwery podmiotów zagranicznych. Oznacza to potencjalne naruszenie tajemnicy przedsiębiorstwa, a nierzadko również przepisów RODO. Co kluczowe – bazy te nie podlegają immunitetowi, jakim objęta jest kancelaria doradcy podatkowego.
W sporach dotyczących podatku od towarów i usług (karuzele VAT, puste faktury, weryfikacja dostawców) kluczowym pojęciem jest „dobra wiara” oraz „dochowanie należytej staranności”. Organ skarbowy zadaje proste pytanie: jakie profesjonalne środki podjął podatnik, aby upewnić się o legalności transakcji?
Powołanie się na rozmowę z czatem AI zostanie odrzucone w pierwszej minucie czynności sprawdzających. Natomiast pisemna opinia prawna sporządzona przez osobę wpisaną na listę doradców podatkowych stanowi dla sądu administracyjnego twardy dowód, że podatnik dołożył wszelkich racjonalnych starań, korzystając z pomocy licencjonowanego profesjonalisty.
Sztuczna inteligencja nie zastępuje doradcy podatkowego, ale stanowi potężne narzędzie w rękach doświadczonego prawnika. Kancelaria wykorzystuje autorskie narzędzia informatyczne do błyskawicznego przeszukiwania tysięcy orzeczeń i interpretacji. Różnica polega na tym, że wynik pracy algorytmu jest następnie poddawany rygorystycznej weryfikacji dogmatycznej przez człowieka, który bierze za finalną konkluzję osobistą odpowiedzialność prawną i finansową.
Przeczytaj rekonstrukcję autentycznego dialogu: co odpowiada urzędnik skarbowy, gdy słyszy „sprawdziłem to w AI”, a co się dzieje, gdy na biurku ląduje opinia doradcy podatkowego.
Zobacz przebieg rozmowy w Urzędzie Skarbowym »